Các nước thành viên Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sẽ họp phiên thường kỳ đầu tiên trong năm 2012 vào ngày 14/6 tại Vienna (Áo). Trong bối cảnh giá dầu toàn cầu đang giảm liên tục như đã từng xảy ra trong cuộc suy thoái năm 1988 và các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu với Iran chuẩn bị có hiệu lực, OPEC chắc chắn sẽ có nhiều chuyện phải bàn.

Giá dầu giảm, vấn đề hạn ngạch lại nóng

Nếu như một tháng trước đây, vấn đề hạn ngạch không được người ta nhắc đến nhiều thì nay, khi giá dầu thô Brent đã giảm tới 15% trong tháng 5 và lần đầu tiên xuống dưới mốc 100USD/thùng trong 240 ngày, thì chủ đề chính để thảo luận ở hội nghị OPEC lần này không nghi ngờ gì nữa – đó là chuyện giá dầu đang giảm, nên giữ nguyên, tăng hay giảm hạn ngạch.

Arab Saudi đòi tăng, Algeria thì đòi giảm nếu các thành viên còn tiếp tục “vượt rào”; còn Iraq, Iran muốn giữ nguyên,… Chưa họp nhưng tất cả các ý kiến của các thành viên đã mỗi người một phách, không thống nhất được.

“Sự sụt giảm về giá đang làm tổn thương một số quốc gia như Venezuela và Iran và họ sẽ thúc đẩy cắt giảm hạn ngạch sản lượng thấp hơn mức Arab Saudi có thể đồng ý”, ông Michael Lynch, Chủ tịch HĐQT Công ty Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế và Năng lượng (Anh) – một diễn giả của Hội nghị OPEC sắp tới nhận định.

Trong cuộc họp của OPEC ngày 14/12/2011, thị trường dầu mỏ thế giới lúc đó khá cân bằng, với giao dịch dầu thô Brent tương đối ổn định ở mức trên 100USD/thùng suốt nửa cuối năm 2011, bất chấp việc OPEC không thể đi đến một thỏa thuận sản lượng trong cuộc họp trước đó, vào tháng 6/2011. Cũng trong cuộc họp đó, các nước thành viên OPEC đã quyết định tự nguyện duy trì mức tổng sản lượng của OPEC là 30 triệu thùng/ngày, không áp đặt mức hạn ngạch riêng cho mỗi thành viên như trước và khuyến cáo các thành viên, nếu cần thiết, sẽ thực hiện các bước (bao gồm cả tự nguyện điều chỉnh giảm sản lượng) để đảm bảo cân bằng thị trường và mức giá hợp lý.

Tuy nhiên, một cuộc khảo sát của Platts với các nhà phân tích, các quan chức ngành công nghiệp dầu mỏ và OPEC đã chỉ ra rằng tổng sản lượng của OPEC trong tháng 4/2012 đã vượt 5% so với mức trần tự nguyện và lên tới 31,7 triệu thùng/ngày, cao hơn mức sản lượng hồi tháng 3/2012 là 320 nghìn thùng/ngày. Trong đó, sản lượng của nước khai thác dầu lớn nhất OPEC là Arab Saudi đã tăng từ 50 nghìn thùng/ngày trong tháng 3/2012 lên gần 10 triệu thùng/ngày.

Không có gì ngạc nhiên về điều này khi “anh cả” OPEC đã từng “mạnh miệng” cam kết sẽ tăng nguồn cung để đảm bảo bất kỳ sự thiếu hụt nào trên thị trường do dầu mỏ Iran bị cấm vận. Mặt khác, nhu cầu dầu mỏ trong mùa hè vốn “nóng” hơn các mùa khác trong năm, cộng với sự không chắc chắn xung quanh xuất khẩu dầu thô của Iran trong tương lai rất gần, rất khó để có thể dự đoán được các nước OPEC còn lại sẽ cắt giảm sản lượng.

Một vòng trừng phạt tài chính mới của Mỹ nhằm vào Iran cũng sẽ có hiệu lực vào ngày 28/6 tới. Cùng với các biện pháp trừng phạt trước của Mỹ và sắp tới của EU, xuất khẩu dầu mỏ của Iran đã, đang và sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi một loạt thị trường xuất khẩu lớn của Iran như  EU, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản,… đã lần lượt, không nhiều thì ít, cắt giảm nhập khẩu dầu của Iran. Theo Cục Quản lý Thông tin Năng lượng Mỹ, đến cuối năm 2012, sản lượng dầu thô của Iran dự đoán sẽ giảm khoảng 500 nghìn thùng/ngày từ mức sản lượng 3,55 triệu thùng/ngày vào cuối năm 2011.

Thật vậy, với quá nhiều sự không chắc chắn xung quanh Iran, những hình dung về tình hình cung cấp và nhu cầu dầu mỏ của OPEC vẫn khá mù mịt và rất có thể, họ sẽ quyết định giữ nguyên mức hạn ngạch tự nguyện đã thống nhất thay vì thiết lập mức sản lượng hạn ngạch chính thức. Hơn nữa, chỉ chưa đầy 1 tháng nữa, các biện pháp trừng phạt của EU chống lại Iran sẽ có hiệu lực và ngày 18/6 tới, vòng đàm phán hạt nhân mới giữa Iran và nhóm P5+1 sẽ diễn ra tại Moscow – đó là những yếu tố địa chính trị được dự đoán sẽ đẩy giá dầu thô Brent lên mức cao nhất kể từ năm 2008, Kate Dourian – Tổng biên tập Platts Trung Đông nhận định.

Bầu cử Tổng thư ký OPEC mới – Cuộc ganh đua không đơn giản

Bên cạnh việc thảo luận về suy thoái kinh tế toàn cầu, tác động của nó với nhu cầu dầu thô và làm thế nào để giữ cho giá cả phù hợp thì các thành viên OPEC cũng sẽ phải bỏ phiếu bầu ra một Tổng thư ký mới, thay thế ông Abdalla el-Badri của Libya – người sẽ hết nhiệm kỳ vào cuối năm nay. Đây là một sự kiện quan trọng, không thể bỏ qua, bởi ai thắng trong cuộc bầu cử này sẽ là người sẽ vạch lộ trình tiếp theo cho Tổ chức đã đi qua nửa thế kỷ tồn tại này.  “Hiện nay, đang có bất đồng nghiêm trọng trong OPEC về những gì tạo nên một thị trường dầu mỏ “cân bằng” và Tổng thư ký mới phải là người nhận được sự ủng hộ của tất cả các thành viên”, ông Kirk McDonald – nhà phân tích cao cấp từ Quỹ đầu tư Argent Capital nói.

Hiện Iraq, Iran và Saudi Arabia đã đề cử ra những ứng cử viên cho chức vụ này. Tuy nhiên, “với mối quan hệ căng thẳng giữa Arab Saudivà Iran, không chắc ứng cử viên Iran sẽ giành chiến thắng”, ông James Williams, một nhà kinh tế năng lượng từ WTRG Economics nói. Ông này cũng cho rằng “anh cả” của OPEC có thể sẽ phản đối ứng cử viên Iraq, ông Thamir Ghadhban. Bởi một nhà kỹ trị như ông Ghadhban tuy có thể làm tốt nhiệm vụ của mình nhưng sẽ có những thành viên lo ngại ông sẽ là “lá chắn” cho Iran vì Iran có ảnh hưởng mạnh mẽ đến Thủ tướng Iraq hiện tại. Trong khi đó, Bộ trưởng Dầu mỏ Ecuador, ông Wilson Pastor, một ứng cử viên khác, lại có thể phải đối mặt với phe đối lập vì ông này không có “phần” trong cuộc ganh đua giữa người Shiite và người Sunni, giữa phe Ả Rập và phe Ba Tư trong OPEC.

Ai thắng trong cuộc bầu cử này sẽ đưa ra gợi ý tiếp theo cho những hành động tiếp theo của OPEC. Nếu Tổng thư ký mới đến từ Iran thì Iran sẽ có thể thiết lập chương trình nghị sự cho cuộc họp của OPEC tiếp theo trong tháng 12/2012. Iran, Iraq đã tỏ ý rằng họ muốn giữ nguyên hạn ngạch sản lượng (với hi vọng giữ giá cao). Điều này sẽ hỗ trợ các quốc gia đang chật vật đấu tranh với giá dầu giảm như Venezuela.

Trong khi đó, các nước thành viên OPEC khác sẽ phấn đấu đi tới thống nhất về giá dầu trong cuộc họp tới. “OPEC muốn giá dầu ở mức 100USD/thùng, đó là mức giá thỏa mãn tất cả. Nếu không làm được điều đó, sẽ còn rất nhiều tranh cãi”, Will McAndrew, chuyên gia từ Xtreme Oil & Gas Inc nói.

Chi phí khai thác dầu của Iran hiện nay đang ở mức quá cao, chỉ dưới 85USD/thùng một chút, nếu giá dầu thế giới chỉ ở trên mức này đôi chút, chẳng khác nào đã đẩy Iran đến bên bờ vực thẳm. “Nếu Arab Saudi tiếp tục tăng sản lượng và hạ giá dầu, Iran sẽ sục sôi và bùng nổ. Theo kịch bản đó, bạn sẽ thấy eo biển Hormuz đóng cửa và giá dầu nhảy lên khoảng 20USD và vượt lên mức 100USD/thùng ngay lập tức”, ông Andrew nhận định.

Linh Phương (tổng hợp)